Những ngày đầu năm mới, khi sắc xuân trải nhẹ trên từng nếp nhà, từng triền cỏ ven sông, người dân lại náo nức chuẩn bị cho mùa lễ hội. Vùng Chợ Được xưa – nay thuộc thôn Phước Ấm, xã Thăng An – vốn là nơi giao thương sầm uất một thời, nằm bên dòng sông Trường Giang hiền hòa. Dòng sông ấy không chỉ bồi đắp phù sa cho ruộng đồng mà còn nuôi dưỡng đời sống văn hóa tinh thần của bao thế hệ cư dân vùng sông nước. Trong không gian thanh bình ấy, quần thể di tích gồm lăng Bà Chợ Được, nhà thờ Tiền Hiền và ngôi chùa cổ tạo nên một chỉnh thể kiến trúc tâm linh hài hòa, trang nghiêm, là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng.
Diễn ra từ ngày 25/02 đến ngày 28/02/2026, nhằm ngày mồng 9 đến ngày 12 tháng Giêng, lễ hội năm nay được tổ chức quy mô, phong phú hơn, kết hợp hài hòa giữa nghi lễ truyền thống và không gian trải nghiệm cộng đồng.
Không khí lễ hội không chỉ gói gọn trong những ngày chính hội mà đã rộn ràng từ nhiều ngày trước đó. Người dân địa phương cùng nhau họp bàn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng tổ, từng nhóm. Người lo dựng cộ, người chuẩn bị lễ vật, người trang trí kiệu Bà, người tập luyện đội tế lễ, đội múa lân, đội rước… Tất cả đều được tiến hành trong tinh thần khẩn trương nhưng đầy phấn khởi. Đối với người dân Phước Ấm, xã Thăng An việc tham gia chuẩn bị lễ hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vinh dự, là dịp để thể hiện lòng thành kính đối với tiền nhân và sự gắn bó với quê hương.
Điểm đặc sắc làm nên dấu ấn riêng của lễ hội chính là nghệ thuật “chưng cộ”. Đây là hình thức mô hình hóa các tích truyện dân gian, sự kiện lịch sử, nhân vật anh hùng hoặc những chủ đề phản ánh đời sống xã hội bằng nghệ thuật sắp đặt công phu. Trên mỗi bàn cộ, các nghệ nhân địa phương bằng đôi tay khéo léo và óc sáng tạo phong phú đã tái hiện sinh động nhiều câu chuyện quen thuộc trong kho tàng văn hóa dân tộc. Từng chi tiết nhỏ từ linh vật như long, lân, quy, phụng đến hình tượng núi non, làng quê, con người đều được tạo tác tỉ mỉ bằng tre, giấy, vải, sơn màu… tạo nên những “tác phẩm nghệ thuật dân gian” giàu tính thẩm mỹ.
Nếu trước đây nội dung các bàn cộ chủ yếu xoay quanh công tích thần linh, chủ đề Sơn Tinh - Thủy Tinh, Phù Đổng Thiên Vương, Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút, Chiến dịch Biên giới Thu Đông năm 1950... thì năm nay các bàn Cộ được lấy cảm hứng với nhiều chủ đề khác nhau, từ chiến dịch Quang Trung thần tốc đến các nội dung phù hợp với đơn vị hành chính mới, tạo sự thống nhất, hài hòa trong tổng thể lễ hội. Điều đó cho thấy lễ hội không chỉ bảo tồn giá trị xưa mà còn thích ứng linh hoạt với đời sống đương đại, phản ánh hơi thở của thời đại trong một không gian văn hóa truyền thống.
(Ảnh: Bàn Cộ Thánh Gióng)
Song song với việc chưng cộ, công tác chuẩn bị kiệu Bà và sắc phong cũng được thực hiện trang trọng. Kiệu được sơn son thiếp vàng, chạm khắc tinh xảo; tượng Bà được phủ nhung gấm đỏ; sắc phong được cung nghinh trên xe hoa lộng lẫy. Mỗi chi tiết đều thể hiện lòng tôn kính và niềm tin tâm linh sâu sắc của Nhân dân. Theo quan niệm dân gian, tích cực tham gia chuẩn bị và phục vụ lễ hội sẽ mang lại may mắn, bình an, làm ăn thuận lợi trong năm mới. Chính niềm tin ấy đã góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, tạo nên sức sống bền bỉ cho lễ hội qua nhiều thế hệ.
Trong hai ngày chính hội (Mùng 10 và 11 tháng Giêng), phần lễ được tổ chức trang nghiêm, đúng nghi thức truyền thống. Lễ cúng Bà diễn ra vào sáng ngày 11 tháng Giêng là nghi thức trọng tâm. Ban tế lễ gồm các vị cao niên, người có uy tín trong làng đảm nhiệm phần tế xướng trong điện thờ. Hình ảnh những thiếu nữ trong trang phục áo dài đỏ thực hiện nghi thức dâng hương, dâng trà rượu đã tạo nên vẻ đẹp vừa linh thiêng vừa duyên dáng. Trong không gian trầm mặc của tiếng trống, tiếng chiêng và nhạc lễ cổ truyền, người dân thành kính cầu mong quốc thái dân an, gia đình hạnh phúc, công việc hanh thông.
Phần lễ không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn là dịp để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Thông qua việc trực tiếp tham gia và chứng kiến các nghi thức, lớp trẻ thêm hiểu về lịch sử hình thành làng xã, về công lao của tiền nhân, từ đó hun đúc lòng tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương.
Nếu phần lễ mang màu sắc trang nghiêm, sâu lắng thì phần hội lại sôi động, rộn ràng, lan tỏa sức sống cộng đồng mạnh mẽ. Nổi bật nhất là hội đua thuyền trên sông Trường Giang. Khi tiếng trống lệnh vang lên, hàng ngàn người dân tập trung hai bên bờ sông cổ vũ. Những mái chèo rẽ sóng, những pha bứt tốc quyết liệt tạo nên bầu không khí hào hứng, náo nhiệt. Hội đua thuyền không chỉ là hoạt động thể thao mà còn thể hiện tinh thần thượng võ, ý chí đoàn kết và khát vọng vươn lên của cư dân vùng sông nước.
(Ảnh: Đua thuyền trên sông Trường Giang)
Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa, thể thao khác như bóng chuyền, trò chơi dân gian, hô hát bài chòi… cũng được tổ chức phong phú, thu hút đông đảo người dân tham gia. Không gian ẩm thực chợ quê với các món ăn đặc trưng xứ Quảng như mì Quảng, bánh bèo, bánh xèo, chè, ốc hút… góp phần làm nên sắc màu riêng cho ngày hội. Trong chuỗi sự kiện 4 ngày còn có chương trình nghệ thuật “Hương sắc Thăng An” đem đến không gian biểu diễn nghệ thuật địa phương sâu sắc, góp phần quảng bá di sản và nâng cao nhận thức cộng đồng về việc gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là Lễ hội Rước Cộ Bà Chợ Được.
Đặc biệt, lễ rước cộ vào buổi tối được xem là điểm nhấn giàu cảm xúc nhất. Trong ánh nến lung linh và hương trầm quyện tỏa, đoàn rước diễu hành qua các tuyến đường trong tiếng trống, tiếng lân rộn ràng. Các bàn cộ lần lượt tiến qua lễ đài, thu hút sự trầm trồ của người xem. Đám rước đi đến đâu, dòng người hòa theo đến đó, tạo nên không gian lễ hội rực rỡ ánh sáng và chan chứa niềm hân hoan. Khoảnh khắc ấy không chỉ là cao trào của ngày hội mà còn là biểu tượng sinh động của sự đồng lòng, gắn bó giữa các thế hệ cư dân trên quê hương Thăng An.
Sau sáp nhập đơn vị hành chính, lễ hội đầu xuân tại xã Thăng An càng có điều kiện được tổ chức bài bản, quy mô hơn. Chính quyền xã Thăng An quan tâm chỉ đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Công tác tổ chức được chú trọng theo hướng trang trọng, an toàn, văn minh và tiết kiệm; đồng thời tăng cường tuyên truyền, quảng bá để lễ hội trở thành điểm nhấn văn hóa đặc trưng của địa phương.
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc gìn giữ lễ hội truyền thống không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản mà còn góp phần tạo động lực phát triển du lịch cộng đồng, quảng bá hình ảnh quê hương. Lễ hội Cộ Bà Chợ Được vì thế không chỉ là ký ức của một vùng quê xưa mà đã trở thành niềm tự hào chung của Nhân dân xã Thăng An hôm nay.
Mỗi mùa xuân qua đi, lễ hội lại được trao truyền và bồi đắp thêm những giá trị mới. Không chỉ là dịp để tưởng nhớ, tri ân tiền nhân, lễ hội còn là nơi kết tinh tinh hoa văn hóa dân gian xứ Quảng; là biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết cộng đồng được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ. Trong hành trình xây dựng và phát triển quê hương Thăng An sau sáp nhập, Lễ hội Cộ Bà Chợ Được tiếp tục khẳng định vai trò là sợi dây kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa và sức sống của vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nghĩa tình./.